Viên gạch bị rỗ mặt, mẻ cạnh hoặc dính khuôn thường không phải lỗi của khuôn. Phần lớn lỗi nằm ở cách đúc. Bài viết này hướng dẫn 4 bước làm gạch với khuôn đúc gạch bông cúc bằng nhựa PP, từ chuẩn bị vật liệu đến bảo dưỡng. Mỗi bước đều có thông số và mẹo xử lý lỗi, để bạn đúc ra viên gạch phẳng, mịn và đều kích thước ngay từ những mẻ đầu tiên.
Vì sao nên đúc gạch bằng khuôn nhựa PP?
Đặc tính của nhựa PP khi làm khuôn
Nhựa PP (polypropylene) có bề mặt trơn, ít bám dính với xi măng. Nhờ vậy, bê tông sau khi đông cứng tách khỏi khuôn dễ hơn và bề mặt gạch ít bị sượng. Loại nhựa này cũng không gỉ và không bị nước vôi xi măng ăn mòn. Khuôn đúc gạch vỉa hè bằng nhựa PP nhẹ nên một người có thể bê và xếp khuôn lên giá mà không cần dụng cụ nâng.
Một khuôn đúc gạch bông cúc chất lượng còn có thành khuôn dày vừa đủ. Thành quá mỏng sẽ phồng khi rung, làm viên gạch bị méo. Thành quá dày lại gây tốn nhựa và khó tháo. Khi chọn khuôn đúc gạch bông cúc, bạn nên kiểm tra độ đồng đều của thành và đáy.
Kiểu dáng bông cúc và khả năng ghép mạch
Viên gạch bông cúc có các cánh tròn mềm ở viền, khi ghép lại tạo thành họa tiết hoa liền mạch. Các cạnh được thiết kế để khóa vào nhau, nên mặt lát có độ liên kết tốt. Nguyên lý khóa này giống nhóm gạch bê tông tự chèn, loại sản phẩm được quy định trong TCVN 6476:1999. Vì cạnh có nhiều đường cong, khuôn đúc gạch bông cúc phải đúc ra góc rõ nét thì viên gạch mới ghép khít.
Bước 1: Chuẩn bị khuôn và vật liệu
Làm sạch khuôn và thoa chất chống dính
Dùng khuôn đúc gạch bông cúc còn dính vữa cũ là nguyên nhân hàng đầu gây rỗ mặt gạch. Trước mỗi mẻ, bạn cần rửa khuôn đúc gạch bông cúc bằng nước sạch và dùng bàn chải mềm chà các góc hoa văn. Không dùng vật nhọn hoặc dao cạo, vì vết xước trên khuôn đúc gạch bông cúc sẽ in thẳng lên mặt gạch. Sau khi khuôn khô, thoa một lớp dầu tách khuôn rất mỏng bằng khăn mềm. Dầu quá nhiều sẽ đọng thành vũng ở đáy và để lại các lỗ nhỏ trên mặt gạch.
Chọn và cân vật liệu
Vật liệu nên được kiểm tra theo tiêu chuẩn hiện hành:
- Xi măng poóc lăng theo TCVN 2682:2020, còn hạn sử dụng, không vón cục.
- Cát và đá mạt theo TCVN 7570:2006, sạch, không lẫn bùn và tạp chất hữu cơ.
- Nước trộn theo TCVN 4506:2012, không dùng nước nhiễm phèn hoặc nhiễm mặn.
Tỷ lệ cấp phối phụ thuộc vào cường độ yêu cầu, nên bạn cần thử vài mẻ nhỏ trước khi sản xuất hàng loạt. Với gạch đúc ướt bằng khuôn nhựa, người làm thường chọn tỷ lệ nước trên xi măng khoảng 0,4 đến 0,5. Giá trị này chỉ để tham khảo. Hãy cân vật liệu bằng cân thay vì xúc bằng mắt, vì lệch vài lít nước giữa hai mẻ cũng đủ làm màu và độ bền gạch khác nhau.
Bước 2: Trộn bê tông và đổ vào khuôn
Trộn đúng độ ẩm
Bê tông đúc gạch cần độ sụt thấp, tức là dẻo vừa phải, không chảy lỏng. Cho cát, đá mạt và xi măng vào máy trộn, trộn khô khoảng một đến hai phút. Sau đó thêm nước từ từ và trộn tiếp ba đến bốn phút. Khi nắm một nắm hỗn hợp trong tay, hỗn hợp phải kết khối mà không chảy nước qua kẽ ngón.
Nếu bạn dùng bột màu, hãy trộn màu vào phần xi măng khô trước. Làm vậy giúp màu phân bố đều và tránh các vệt loang trên mặt gạch. Mỗi mẻ cần dùng đúng liều lượng màu, vì lệch nhẹ cũng làm gạch hai mẻ khác tông.
Đổ vật liệu vào khuôn đúc gạch bông cúc
Đặt khuôn đúc gạch bông cúc lên mặt phẳng hoặc bàn rung. Dùng bay xúc bê tông đổ đầy từng ngăn, hơi vượt mép khuôn một chút. Hãy chú ý các góc cánh hoa, vì đây là chỗ bê tông dễ thiếu nhất. Dùng bay gạt nhẹ để đẩy vật liệu vào sát thành khuôn. Không nên đổ một chỗ rồi để bê tông tự chảy sang các ngăn khác, vì làm vậy dễ gây phân tầng.
Bước 3: Rung khuôn và hoàn thiện bề mặt
Rung đủ thời gian
Rung là bước quyết định độ đặc chắc của viên gạch khi đúc bằng khuôn đúc gạch bông cúc. Bê tông trộn xong luôn có bọt khí bên trong. Nếu không đuổi được bọt khí, mặt gạch sẽ rỗ và khả năng chịu lực giảm. Khi dùng bàn rung, thời gian thường khoảng 10 đến 20 giây cho mỗi mẻ. Dấu hiệu rung đủ là bọt khí ngừng nổi lên và mặt bê tông chuyển sang bóng nhẹ.
Cẩn thận với việc rung quá lâu. Khi đó, hồ xi măng nổi lên mặt, đá và cát chìm xuống đáy, làm hai mặt gạch có chất lượng khác nhau. Với khuôn đúc gạch bông cúc, việc rung cũng cần đều tay, vì khuôn nhẹ có thể bị nhảy và lệch khỏi bàn.
Gạt phẳng và xoa mặt
Sau khi rung, dùng thanh gạt hoặc bay gạt bỏ phần bê tông thừa trên mặt khuôn. Gạt theo một hướng, giữ thanh sát mép để gạch có độ dày đều. Nếu muốn mặt sau phẳng hơn, bạn có thể dùng bay nhựa xoa nhẹ một lượt. Không xoa nhiều lần, vì xoa quá kỹ sẽ kéo nước lên mặt và làm bề mặt dễ bụi. Mặt xoa này sẽ nằm phía dưới khi lát. Mặt hiển thị của viên gạch là mặt tiếp xúc với đáy khuôn. Vì vậy, độ láng mịn của gạch phụ thuộc rất nhiều vào độ nhẵn của khuôn đúc gạch bông cúc.
Bước 4: Tháo khuôn và bảo dưỡng
Thời điểm tháo khuôn
Hãy để gạch trong khuôn ở nơi râm mát, không để nắng gắt chiếu trực tiếp. Thông thường, bạn có thể tháo khuôn gạch bông cúc sau khoảng 24 giờ, tùy thời tiết và cấp phối. Tháo quá sớm làm gạch sứt cạnh. Tháo quá muộn không gây hại nhưng làm chậm vòng quay của khuôn đúc gạch bông cúc.
Cách tháo đúng như sau:
- Lật nhẹ khuôn úp xuống mặt phẳng có lót vải hoặc xốp mỏng.
- Dùng tay ấn nhẹ vào đáy khuôn hoặc gõ nhẹ quanh thành bằng búa cao su.
- Nhấc khuôn lên thẳng đứng, không vặn xoắn để tránh làm méo khuôn đúc gạch bông cúc và nứt gạch.
Bảo dưỡng để gạch đủ cường độ
Gạch tháo khỏi khuôn đúc gạch bông cúc vẫn cần được giữ ẩm. Hãy xếp gạch ở chỗ thoáng, che bạt và tưới nước nhẹ ngày một đến hai lần trong ít nhất 7 ngày. Việc giữ ẩm giúp xi măng thủy hóa đều, hạn chế nứt chân chim trên bề mặt. Cường độ gạch tăng dần theo thời gian, nên chỉ nên lát và cho chịu tải sau khi gạch đủ tuổi. Nếu gạch dùng cho khu vực có xe qua lại, hãy chờ lâu hơn và tham khảo phiếu thử cường độ nén theo tiêu chuẩn TCVN 6476:1999 trước khi đưa vào sử dụng.
Các lỗi thường gặp và cách xử lý
Dưới đây là những lỗi tôi gặp nhiều nhất khi xưởng nhỏ dùng khuôn đúc gạch bông cúc:
- Mặt gạch rỗ: do rung thiếu hoặc bê tông quá khô. Tăng thời gian rung và điều chỉnh lượng nước.
- Gạch dính khuôn: do khuôn bẩn hoặc không thoa chất chống dính. Rửa sạch khuôn và thoa dầu mỏng, đều.
- Cạnh gạch bị mẻ: do tháo khuôn sớm hoặc dùng lực quá mạnh. Chờ đủ thời gian và gõ nhẹ.
- Màu gạch loang: do trộn màu không đều. Trộn màu với xi măng khô trước khi cho nước.
Ngoài ra, khuôn đúc gạch bông cúc cần được bảo quản đúng cách. Hãy rửa sạch, để khô và xếp phẳng, không chồng vật nặng lên khuôn đang trống. Tránh phơi nắng trực tiếp trong thời gian dài, vì nhựa PP có thể bị cong. Làm tốt việc này, một khuôn đúc gạch bông cúc sẽ giữ được hình dạng ổn định qua nhiều chu kỳ sản xuất.
Lời kết
Một viên gạch đẹp bắt đầu từ khuôn đúc gạch bông cúc sạch, bê tông đúng độ ẩm, rung đủ thời gian và bảo dưỡng đầy đủ. Bốn bước trên không khó, nhưng mỗi bước cần làm đúng và đều tay. Khi cần mua khuôn đúc gạch bông cúc mới cho xưởng, bạn nên xem xét loại khuôn nhựa PP có độ dày thành đồng đều, họa tiết sắc nét và mặt khuôn nhẵn. Nếu bạn muốn trao đổi về kích thước, độ dày hoặc cách đúc cho từng loại gạch, hãy liên hệ nhà sản xuất để được tư vấn theo đúng nhu cầu sản xuất của mình.
Một số loại khuôn bê tông khác tại Minh Quân MQB:
Khuôn đúc mẫu bê tông lập phương
Khuôn đúc mẫu bê tông hình trụ
Và một số cấu kiện bê tông đúc sẵn do MQB cung cấp: