Bảo quản khuôn nhựa đúc mẫu 15x15x15 để tái sử dụng nghìn lần

Khuôn nhựa đúc mẫu 15x15x15 dùng đúng cách có thể phục vụ phòng thí nghiệm của bạn qua rất nhiều đợt đúc mẫu. Dùng sai cách thì kết quả khác hẳn. Khuôn bị vênh, lòng khuôn dính vữa cứng, mẫu ra khỏi khuôn sứt góc, và kết quả nén bị lệch mà không ai biết nguyên nhân. Chúng tôi là Minh Quân MQB. Bài viết này đi qua từng khâu bảo quản: vệ sinh, bôi dầu, tháo mẫu, kiểm tra và cất giữ. Đây đều là việc nhỏ, nhưng chúng quyết định khuôn dùng được bao lâu.

Khuôn đúc mẫu bê tông bằng nhựa ABS bền, nhưng vẫn cần chăm sóc

Nhựa ABS nguyên sinh chịu va đập tốt và không gỉ như khuôn gang hay khuôn sắt. Dù vậy, nó vẫn là vật liệu nhựa nên nhạy với nhiệt, tia cực tím và dung môi. Khuôn nhựa 15x15x15 của MQB có các thông số sau:

Chất liệu: nhựa ABS nguyên sinh, thành dày, chịu va đập mạnh, không biến dạng hay nứt vỡ khi đầm bê tông.
Kích thước lòng trong: 150 x 150 x 150 mm, tạo ra khối mẫu lập phương theo TCVN 3105:1993.
Trọng lượng: khoảng 1,1 đến 1,2 kg, nhẹ hơn nhiều so với khuôn gang hoặc sắt nặng 8 đến 10 kg.
Màu sắc: xanh dương đặc trưng.
Cấu tạo: đúc nguyên khối, thành ngoài có các gờ xương tăng cứng chạy dọc, đáy có một lỗ nhỏ để thổi khí nén.

TCVN 3105:1993 là tiêu chuẩn về lấy mẫu, chế tạo và bảo dưỡng mẫu thử bê tông nặng. Mẫu sau đó được thử nén theo TCVN 3118:1993. Khuôn chỉ làm đúng nhiệm vụ khi lòng trong giữ được kích thước 150 mm và các mặt vuông góc với nhau. Mọi cách bảo quản dưới đây đều xoay quanh hai điều này.

Điều gì làm hỏng khuôn nhựa đúc mẫu bê tông nhanh nhất

Có năm nguyên nhân thường gặp trên công trường:

Nhiệt độ cao: ngâm nước nóng, để gần nguồn nhiệt hoặc đặt trên mặt thép phơi nắng gắt. ABS mềm đi khi nóng nên khuôn dễ vênh.
Nắng trực tiếp kéo dài: tia cực tím làm nhựa ngả màu và giòn dần.
Dung môi mạnh: xăng, axeton, thinner làm bề mặt nhựa bị mòn và rạn.
Dụng cụ cứng: búa, xà beng, bàn chải sắt để lại vết xước trong lòng khuôn.
Vữa khô bám lâu: lớp vữa cứng làm lòng khuôn nhỏ đi và mặt mẫu bị rỗ.

Con số nghìn lần trong tiêu đề là mục tiêu khi bạn giữ khuôn đúng cách. Tuổi thọ thực tế còn phụ thuộc vào cường độ sử dụng và điều kiện công trường của từng nơi.

Vệ sinh khuôn nhựa đúc mẫu 15x15x15 ngay sau khi tháo mẫu

Thời điểm vệ sinh quan trọng hơn dụng cụ vệ sinh. Xi măng đông cứng theo thời gian, nên khuôn rửa càng sớm thì càng sạch và càng ít phải dùng lực.

Rửa khi vữa còn mềm

Ngay khi tháo mẫu ra, hãy rửa khuôn bằng nước sạch ở nhiệt độ thường. Dùng bàn chải lông nilon mềm, chải theo chiều từ đáy lên miệng và chú ý bốn góc trong, nơi vữa hay đọng nhất. Với thành ngoài, chải dọc theo các gờ xương để lấy hết vữa trong rãnh. Sau đó xả lại bằng nước sạch và để ráo.

Nếu lỡ để vữa khô, bạn ngâm khuôn nhựa 15x15x15 trong nước sạch vài giờ cho lớp vữa mềm ra rồi mới chải. Khi cần cạo, hãy dùng thanh gỗ hoặc thanh nhựa mềm. Không dùng dao, xà beng hay bàn chải sắt, vì một vết xước sâu trong lòng khuôn sẽ in lên mọi mẫu đúc sau đó. Bạn cũng nên hỏi nhà cung cấp trước khi dùng hóa chất tẩy xi măng.

Thông lỗ khí nén và làm sạch các gờ xương

Lỗ nhỏ ở đáy là chi tiết dễ bị bỏ quên nhất. Vữa mịn chui vào lỗ rồi khô lại, đến lần sau khí nén không thổi qua được. Sau mỗi lần rửa, hãy xịt nước xuyên qua lỗ, hoặc thông bằng một que nhựa nhỏ. Cuối cùng, thổi thử một lần bằng khí nén để chắc chắn lỗ thông. Với khuôn lập phương 150x150x150 mm đúc nguyên khối, chỉ cần giữ sạch lỗ này và các rãnh giữa gờ xương là khuôn đã được vệ sinh đúng chuẩn.

Bôi dầu và tháo mẫu khỏi khuôn nhựa ABS đúc mẫu bê tông

Khuôn sạch vẫn cần lớp chống dính trước khi đổ bê tông. Bước này giúp mẫu rời khuôn dễ và giữ cho mặt mẫu phẳng, góc mẫu nguyên vẹn.

Bôi dầu lớp mỏng

Thực hành theo TCVN 3105:1993 là quét một lớp dầu mỏng lên mặt trong khuôn trước khi đổ bê tông. Với khuôn nhựa đúc mẫu 15x15x15, bạn nên làm theo thứ tự sau. Trước hết, lau khô lòng khuôn, vì nước đọng làm dầu không bám đều. Sau đó, dùng giẻ mềm hoặc cọ nhỏ quét dầu lên bốn thành và đáy, chú ý các góc. Cuối cùng, lau bớt dầu thừa. Dầu đọng thành vũng ở đáy sẽ để lại vết loang và lỗ rỗ trên mặt mẫu.

Hãy chọn dầu bôi khuôn chuyên dụng, loại không pha dung môi mạnh. Dung môi trong dầu kém chất lượng có thể làm mòn bề mặt ABS về lâu dài.

Tháo mẫu bằng khí nén

Chỉ tháo mẫu khi bê tông đã đủ thời gian đông cứng theo quy trình thí nghiệm của bạn. Không dùng búa gõ vào thành khuôn, vì lực va đập tập trung dễ gây nứt chân tóc ở góc. Thay vào đó, bạn úp khuôn xuống, nối vòi khí nén vào lỗ đáy và mở áp lực từ từ. Mẫu sẽ được đẩy ra đều, không sứt cạnh.

Hãy hứng mẫu bằng tay đeo găng hoặc đặt sẵn tấm đệm mềm bên dưới. Nếu mẫu chưa ra, giảm áp, kiểm tra lỗ đáy có bị bít không rồi thổi lại. Đừng tăng áp đột ngột, vì mẫu bật ra mạnh dễ rơi vỡ và làm hỏng kết quả cả đợt.

Kiểm tra định kỳ để khuôn nhựa 15x15x15 luôn đúng kích thước

Một khuôn đúc mẫu bê tông lập phương chỉ có giá trị khi kích thước của nó đúng. Khuôn lệch vài milimet vẫn đúc ra mẫu trông bình thường, nhưng diện tích chịu nén đã khác và kết quả thử nghiệm sai theo. Vì vậy hãy kiểm tra khuôn theo các bước sau:

Dùng thước cặp đo lòng trong mỗi cạnh ở ba vị trí: sát đáy, giữa thành và sát miệng. Kết quả phải ở quanh 150 mm.
Áp thước vuông vào các góc trong để kiểm tra độ vuông góc giữa các mặt.
Đặt khuôn lên mặt phẳng, như tấm kính hoặc bàn thép phẳng, rồi kiểm tra đáy có bập bênh và miệng khuôn có phẳng không.
Quan sát các vết xước sâu và vết nứt chân tóc ở góc, quanh gờ xương và quanh lỗ đáy.
Thổi thử lỗ đáy bằng khí nén để chắc chắn lỗ còn thông.

Việc nhìn nhanh bằng mắt nên làm ở mỗi lần dùng. Việc đo bằng thước cặp có thể làm theo đợt, ví dụ mỗi tháng hoặc sau một số lần đúc nhất định, tùy tần suất làm việc của phòng thí nghiệm. Bạn nên đánh số từng khuôn bằng bút lên thành ngoài và ghi kết quả đo vào sổ theo dõi. Khi mỗi khuôn nhựa đúc mẫu 15x15x15 có hồ sơ riêng, chỉ cần một nhóm mẫu cho kết quả bất thường là bạn truy ra ngay khuôn nào cần xem lại.

Cất giữ khuôn nhựa đúc mẫu bê tông trong kho và trên công trường

Khuôn dùng tốt đến đâu mà cất sai chỗ thì cũng nhanh hỏng. Nguyên tắc chung là khô ráo, thoáng mát và có mái che.

Trước khi cất, hãy để khuôn ráo hoàn toàn, không để nước đọng trong lòng khuôn. Khuôn xanh dương dễ phai màu và giòn đi nếu phơi nắng lâu, nên hãy đặt trong bóng râm hoặc trong kho. Bạn có thể xếp chồng các khuôn cùng chiều, nhưng chỉ nên chồng vài tầng cho vững. Đừng đặt bao xi măng, thanh thép hay vật nặng lên trên, vì tải đè lâu ngày làm khuôn vênh dần.

Ngoài công trường, hãy tránh ba thói quen sau: để khuôn nằm trên mặt thép nóng, để xe cán qua, và ném khuôn lên thùng xe khi di chuyển. Khuôn nặng chỉ 1,1 đến 1,2 kg nên rất dễ cầm, nhưng chính vì nhẹ mà người ta hay quăng ném. Hãy xếp khuôn vào thùng hoặc hộp, có lót mềm nếu quãng đường xa. Cách làm này giúp khuôn nhựa 15x15x15 giữ được hình dáng ban đầu qua nhiều lần vận chuyển.

Khi nào nên thay khuôn nhựa đúc mẫu 15x15x15

Bảo quản tốt kéo dài tuổi thọ, nhưng không có khuôn nào dùng mãi. Bạn nên thay khuôn khi gặp một trong các dấu hiệu sau:

Số đo lòng trong lệch rõ rệt so với 150 mm hoặc các cạnh không còn đều nhau.
Góc trong không còn vuông, thành khuôn phình hoặc đáy bị cong.
Có vết nứt, dù chỉ là nứt chân tóc, nhất là ở góc hoặc quanh gờ xương.
Mẫu ra khỏi khuôn có mặt cong, cạnh lệch hoặc bị rỗ lặp lại ở cùng một vị trí.
Lỗ đáy hỏng, không thổi khí được.

Dùng một khuôn đúc mẫu bê tông bằng nhựa đã biến dạng cho kết quả thử nén thiếu tin cậy, và điều này ảnh hưởng đến cả hồ sơ nghiệm thu. Thay khuôn đúng lúc là cách bảo vệ độ chính xác của toàn bộ thí nghiệm.