Thép nằm lệch vài centimet trong khuôn đúc mương kỹ thuật có thể khiến cả lô cấu kiện bị loại sau khi tháo khuôn. Lỗi này không lộ ngay. Nó xuất hiện khi mặt bê tông ố nâu, nứt dọc theo thanh thép, hoặc khi nghiệm thu dùng máy dò và thấy lớp bảo vệ không đạt.
Lớp bảo vệ ảnh hưởng thế nào đến tuổi thọ mương
Lớp bê tông bảo vệ cốt thép mương kỹ thuật là gì
Lớp bảo vệ là phần bê tông tính từ mặt ngoài cấu kiện đến mép ngoài cùng của thanh thép gần nhất. Mép ngoài cùng thường là thép đai, không phải thép dọc. Đây là điểm nhiều thợ hay đo nhầm.
Trên mương chữ U, lớp bảo vệ có ở thành trong, thành ngoài và đáy. Chiều dày cụ thể phải theo bản vẽ thiết kế và TCVN 5574:2018 về thiết kế kết cấu bê tông và bê tông cốt thép. Người thi công không được tự giảm con số này để tiết kiệm bê tông hay để dễ đặt thép.
Lớp bảo vệ làm ba việc:
- Ngăn nước và hơi ẩm chạm vào thép.
- Giúp thép và bê tông cùng chịu lực.
- Giúp cấu kiện chịu mài mòn và chịu nhiệt tốt hơn.
Hậu quả khi lớp bảo vệ mỏng hoặc lệch
Mương kỹ thuật nằm sát mặt đất, tiếp xúc nước mưa, nước ngầm và hơi ẩm. Khi lớp bê tông bảo vệ cốt thép mương kỹ thuật quá mỏng, thép bắt đầu gỉ sau vài mùa mưa. Gỉ làm thép nở thể tích, đẩy bê tông bong thành từng mảng.
Lớp bảo vệ quá dày cũng không tốt. Ở phía chịu kéo, thép bị đẩy sâu vào trong làm chiều cao làm việc của tiết diện giảm, cấu kiện dễ nứt khi chịu tải.
Mương đúc sẵn còn có thêm một rủi ro: lỗi nhân lên theo số lượng. Một khung thép đặt sai thì chỉ hỏng một cấu kiện. Một cách đặt sai lặp lại trên cả dây chuyền thì hỏng cả lô.

Chuẩn bị trước khi đặt cốt thép
Kiểm tra khuôn đúc mương kỹ thuật
Khuôn phải sạch và đúng kích thước trước khi đặt thép. Khuôn đúc mương kỹ thuật gồm phần khuôn ngoài và lõi trong. Khe hở giữa hai phần này chính là chiều dày thành mương. Thép và con kê đều nằm trong khe hở đó, nên khuôn sai kích thước thì lớp bảo vệ chắc chắn sai theo.
Trước mỗi mẻ, hãy kiểm tra các việc sau:
- Đo chiều rộng, chiều cao và chiều dày thành bằng thước thép, so với bản vẽ.
- Kiểm tra bulong liên kết và siết đủ chặt để các mảnh khuôn không xê dịch khi rung.
- Cạo sạch vữa cũ, bavia và gỉ bám trên mặt khuôn.
- Quét dầu tách khuôn thật mỏng và đều, không để đọng thành vũng.
- Kiểm tra thanh giằng ngang trên miệng khuôn có đủ và chắc.
Khuôn thép có lợi thế ở bước này. Thép tấm không bị phồng khi đổ bê tông, các mối bulong cho phép tháo lắp nhiều lần mà kích thước vẫn ổn định. Ở mẫu khuôn của Minh Quân MQB, thân khuôn được sơn chống gỉ, hai bên có tấm ốp bắt bulong và có thanh giằng vắt ngang miệng khuôn. Những chi tiết này giữ lõi khuôn đúng vị trí, nên khe hở thành mương không đổi khi đổ và đầm bê tông.
Chọn thép và con kê
Thép đưa vào khuôn phải đúng chủng loại và đường kính theo thiết kế. Tiêu chuẩn cốt thép mương kỹ thuật đúc sẵn không có một con số chung cho mọi công trình. Người làm cần đọc bản vẽ của từng loại mương, rồi đối chiếu vật liệu với TCVN 1651-1:2018 cho thép thanh tròn trơn và TCVN 1651-2:2018 cho thép thanh vằn.
Thép đưa vào phải thẳng, không dính dầu mỡ, không có lớp gỉ bong tróc. Thép đai cắt và uốn đúng kích thước, vì chỉ lệch vài milimet ở thép đai cũng đủ làm lớp bảo vệ thay đổi.
Con kê là chi tiết quyết định lớp bảo vệ. Hãy chọn con kê có chiều dày đúng bằng lớp bảo vệ trong bản vẽ. Con kê quá thấp làm thép sát mặt khuôn. Con kê quá cao làm thép bị đội lên.
Có hai nhóm con kê thường dùng. Con kê bê tông có cường độ tương đương bê tông đúc, bám tốt với cấu kiện. Con kê nhựa nhẹ, đồng đều, dễ kẹp vào thép đai. Không dùng đá dăm, gạch vụn hay đoạn thép ngắn để kê. Những vật này hút nước, dễ gỉ và để lại vệt trên bề mặt.

Biện pháp thi công đúc mương kỹ thuật: các bước đặt khung thép
Quy trình dưới đây áp dụng cho mương chữ U đúc trong khuôn thép:
- Đặt con kê đáy. Rải con kê thành hàng đều trên mặt đáy khuôn, hai bên đối xứng để lưới thép không võng.
- Buộc khung thép ngoài khuôn. Ghép thép dọc và thép đai thành một khung cứng trên bàn làm việc. Đầu dây buộc phải gập vào phía trong, không để chĩa ra mặt bê tông.
- Hạ khung vào khuôn ngoài. Nâng bằng ít nhất hai điểm, hạ từ từ để khung không va vào thành khuôn làm lệch con kê.
- Gắn con kê thành. Kẹp con kê vào thép đai ở cả mặt trong và mặt ngoài, theo hàng dọc và hàng ngang. Con kê phải chạm sát mặt khuôn.
- Lắp lõi khuôn trong. Hạ lõi chậm, canh khe hở hai bên bằng nhau. Siết bulong, đặt thanh giằng, rồi nhìn lại xem con kê có bị đẩy rơi không.
- Kiểm tra lần cuối. Đo khoảng cách thép đến mặt khuôn trước khi cho bê tông vào.
Buộc thép trực tiếp trong khuôn hẹp rất khó thao tác, thợ lại hay giẫm lên thép làm biến dạng khung. Buộc ngoài khuôn cho phép kiểm tra từng thanh, khoảng cách đai và chiều dài nối. Trong thực tế, đây là biện pháp thi công đúc mương kỹ thuật giúp giảm sai số rõ nhất, vì mọi lỗi đều được phát hiện khi khung thép còn nằm ngoài khuôn.

Kiểm soát lớp bảo vệ khi đổ bê tông
Đo và nghiệm thu cốt thép trước khi đổ
Hãy kiểm tra khi thép còn nằm trong khuôn, đừng chờ đến lúc tháo khuôn. Dùng thước thép đo từ mép ngoài của thép đai đến mặt khuôn, ở nhiều vị trí trên đáy, thành trái và thành phải. Ghi số đo vào biên bản nghiệm thu cốt thép.
Sau đó đối chiếu với lớp bê tông bảo vệ cốt thép mương kỹ thuật ghi trong bản vẽ. Số đo nhỏ hơn thiết kế thì phải chỉnh lại con kê. Số đo lớn hơn nhiều cũng phải chỉnh, vì lớp dày bất thường làm giảm khả năng chịu lực.
Về sai lệch cho phép, hãy đối chiếu hồ sơ thiết kế và TCVN 9115:2019 về thi công và nghiệm thu kết cấu bê tông và bê tông cốt thép lắp ghép. Việc này cũng nằm trong nhóm yêu cầu của tiêu chuẩn cốt thép mương kỹ thuật đúc sẵn mà bên giám sát thường kiểm tra đầu tiên.
Đổ và đầm bê tông không làm xê dịch thép
Thép đặt đúng vẫn có thể bị lệch trong lúc đổ. Hãy đổ bê tông thành từng lớp vừa phải và đổ đều hai bên lõi. Nếu chỉ đổ một bên, áp lực bê tông sẽ đẩy lõi và khung thép lệch sang bên kia.
Khi đầm, không để đầu đầm dùi chạm vào thép hay con kê. Nếu dùng bàn rung, hãy kiểm tra bulong khuôn trước, vì rung mạnh làm bulong lỏng dần. Một khuôn đúc mương kỹ thuật chắc chắn sẽ giữ nguyên khe hở thành trong suốt quá trình rung.
Nên phân công một người chỉ quan sát con kê và lõi khuôn trong lúc đổ. Nếu thấy lệch, dừng đổ và chỉnh ngay. Chỉnh sau khi bê tông đã đầm gần như không làm được.

Lỗi thường gặp và cách xử lý
Khi lớp bê tông bảo vệ cốt thép mương kỹ thuật không đạt, nguyên nhân thường nằm ở vài lỗi quen thuộc. Phần lớn đều vi phạm tiêu chuẩn cốt thép mương kỹ thuật đúc sẵn về vị trí và khoảng cách thép. Đây là các lỗi hay gặp nhất tại xưởng đúc, kèm cách khắc phục. Mỗi lỗi đều có thể tránh được nếu khuôn đúc mương kỹ thuật được chuẩn bị đúng từ đầu.
- Thép sát mặt khuôn: do thiếu con kê hoặc con kê bị nghiêng. Hãy tăng số lượng con kê và kẹp chặt vào thép đai.
- Lưới thép võng ở đáy: do con kê đặt quá thưa. Hãy giảm khoảng cách và kê thêm dưới thép chính.
- Lõi khuôn bị đẩy lệch: do đổ một bên trước hoặc thanh giằng lỏng. Hãy đổ đều hai bên và siết lại bulong.
- Đầu dây buộc lộ ra mặt bê tông: do không gập dây vào trong. Hãy gập đuôi dây khi buộc và kiểm tra lại trước khi hạ khung.
- Khung thép không vào đúng chỗ: do vữa cũ bám trong khuôn. Hãy vệ sinh khuôn sau mỗi mẻ đúc.
Bảo dưỡng và tháo khuôn để giữ chất lượng lớp bảo vệ
Lớp bảo vệ chỉ phát huy tác dụng khi bê tông đặc chắc. Vì vậy, biện pháp thi công đúc mương kỹ thuật không dừng ở bước đặt thép. Sau khi đổ, cần giữ ẩm bề mặt bê tông, tránh nắng gắt và gió làm khô nhanh.
Chỉ tháo khuôn khi bê tông đủ cường độ theo quy định của dự án. Tháo bulong theo thứ tự, nhẹ tay để không làm sứt góc. Cạnh và góc là nơi lớp bảo vệ mỏng nhất, nên dễ bị vỡ khi tháo vội.
Sau khi tháo, hãy xem kỹ cấu kiện:
- Mặt bê tông không có đầu thép lộ ra.
- Không có vệt nâu hoặc vệt gỉ.
- Góc và cạnh không rỗ tổ ong.
Nếu có cấu kiện lỗi, hãy ghi lại số khuôn và vị trí đặt thép để tìm nguyên nhân cho các mẻ sau.

Chọn khuôn đúc mương kỹ thuật phù hợp với xưởng
Đặt thép chính xác chỉ có tác dụng khi khuôn ổn định. Một bộ khuôn đúc mương kỹ thuật phù hợp cho xưởng sản xuất cần ba yếu tố: kích thước chính xác, kết cấu cứng và dễ tháo lắp.
Minh Quân MQB gia công khuôn thép đúc mương chữ U theo kích thước yêu cầu. Khuôn có thân sơn chống gỉ, tấm ốp hai bên bắt bulong và thanh giằng ngang miệng khuôn. Với cấu tạo này, thợ có thể đặt thép, lắp lõi và kiểm tra con kê theo đúng biện pháp thi công đúc mương kỹ thuật đã nêu ở trên. Khi gửi bản vẽ và yêu cầu về tiêu chuẩn cốt thép mương kỹ thuật đúc sẵn, đơn vị gia công sẽ tư vấn kích thước khuôn và vị trí điểm giằng phù hợp.
Kết luận
Lớp bảo vệ nhìn nhỏ nhưng quyết định mương dùng được bao nhiêu năm. Muốn giữ lớp bê tông bảo vệ cốt thép mương kỹ thuật đúng thiết kế, hãy làm theo thứ tự này: kiểm tra khuôn, chọn đúng con kê, buộc khung thép ngoài khuôn, đo trước khi đổ và đổ đều hai bên. Mỗi bước tốn thêm vài phút nhưng tiết kiệm được cả lô cấu kiện bị loại.
Nếu xưởng của bạn đang cần bộ khuôn đúc mương kỹ thuật chắc chắn để đặt thép đúng vị trí ngay từ mẻ đầu, hãy liên hệ Minh Quân MQB qua hotline 0906 86 26 96 hoặc 0915 296 896 để được tư vấn theo bản vẽ.
Một số sản phẩm khuôn đúc mẫu tại MQB:
Khuôn Đúc Dải Phân Cách Bê Tông
Khuôn Đúc Lối Đi Sân Vườn Model G
Khuôn Đúc Lối Đi Sân Vườn Bằng Thép
