Xưởng đúc bó vỉa thường hao tiền ở bộ khuôn chứ không hao ở bê tông. Khuôn lệch vài milimét thì hàng nghìn viên đúc ra sẽ lệch theo. Bài viết này nêu 5 tiêu chí kỹ thuật giúp bạn chọn khuôn đúc bó vỉa đường phù hợp với năng lực và dây chuyền hiện có, để viên ra khuôn đều, đẹp và ít phải sửa.
Khuôn quyết định điều gì trong một viên bó vỉa
Khuôn là công cụ định hình, nên mọi sai lệch của khuôn đều được sao chép nguyên vẹn sang sản phẩm. Viên bó vỉa lắp ngoài hiện trường phải thẳng hàng, khít mạch và đúng cao độ. Nếu viên đúc bị vênh hoặc lệch tiết diện, thợ lắp phải chèn vữa dày để bù, và tuyến vỉa nhìn sẽ gợn sóng.
Một bộ khuôn đạt yêu cầu cần làm được ba việc:
- Giữ đúng hình dạng và kích thước sau hàng nghìn lần đúc.
- Tháo được sản phẩm mà không làm mẻ cạnh, sứt góc.
- Cho mặt bê tông đủ phẳng để không phải trát sửa.
Năm tiêu chí dưới đây đều xoay quanh ba việc này.
Tiêu chí 1: Kích thước và dung sai bám đúng bản vẽ
Khi nhận bản chào giá kỹ thuật cho khuôn đúc bó vỉa đường, việc đầu tiên là đối chiếu kích thước với hồ sơ thiết kế của dự án. Bó vỉa có nhiều dạng như vỉa thẳng, vỉa vát, vỉa cong và vỉa hạ cho lối xe ra vào. Chiều dài viên phổ biến khoảng 1m, nhưng tiết diện thay đổi theo từng dự án. Xưởng nên có bản vẽ hoặc viên mẫu đã được chủ đầu tư chấp thuận trước khi đặt chế tạo.
Những thông số cần chốt bằng văn bản
Bạn nên ghi rõ chiều dài, bề rộng, chiều cao tiết diện, kích thước vát cạnh và bán kính bo góc. Nếu viên có rãnh hoặc gờ nối ở đầu, hãy chốt cả kích thước phần này. Với vỉa cong, cần thống nhất bán kính cong cho từng loại khuôn.
Dung sai: hỏi thẳng và ghi vào hợp đồng
Dung sai là mức sai lệch cho phép. Viên bó vỉa thành phẩm phải đáp ứng dung sai theo hồ sơ thiết kế của dự án. Khuôn cần chế tạo chặt hơn mức đó, vì khuôn sẽ mòn dần và bê tông còn co ngót nhẹ sau khi ra khuôn. Hãy yêu cầu đơn vị chế tạo cam kết dung sai gia công khuôn, rồi tự đo bằng thước cặp, thước thép và ke vuông khi nhận hàng. Đừng chỉ nhìn bằng mắt.
Tiêu chí 2: Thép chế tạo và độ cứng vững của khuôn
Khuôn làm việc dưới ba loại tải: áp lực của bê tông tươi, rung động khi đầm và va đập khi tháo. Một khuôn đúc bó vỉa đường chỉ dày thép mà thiếu gia cường vẫn sẽ cong dần. Thép tấm làm thành khuôn thường có chiều dày khoảng 3mm đến 5mm, tùy kích thước viên và cách bố trí sườn tăng cứng. Độ dày chỉ là một nửa câu chuyện. Sườn mới quyết định khuôn có giữ được hình dạng hay không.
Khi kiểm tra, bạn nên chú ý các điểm sau:
- Thép tấm có nguồn gốc rõ ràng, phẳng, không gỉ sâu và không cong vênh sẵn.
- Sườn tăng cứng bố trí cả hai phương, hàn đều tay, không cháy cạnh.
- Mối hàn ngấu, không rỗ khí, không đứt đoạn, và được mài phẳng ở mặt tiếp xúc bê tông.
- Chốt, bản lề và bu lông làm từ vật liệu chịu mòn, thay thế được khi hỏng.
Ống ly tâm hay ống đúc đứng cũng phải dùng khuôn thép chắc chắn, nhưng khuôn bó vỉa khác ở chỗ chịu rung liên tục từ bàn rung hoặc đầm gắn khuôn. Rung lâu ngày làm nứt chân mối hàn trước tiên. Vì thế bạn nên hỏi đơn vị chế tạo cách xử lý các điểm chịu rung và có chính sách bảo hành mối hàn hay không.
Khuôn là thiết bị công nghệ của xưởng, nên yêu cầu kỹ thuật thường được thỏa thuận theo bản vẽ chế tạo giữa hai bên. Hãy xin chứng chỉ xuất xưởng của thép tấm và biên bản nghiệm thu khuôn để làm căn cứ khi có tranh chấp.
Tiêu chí 3: Kết cấu tháo lắp và độ thuận tay cho thợ
Một khuôn đúc bó vỉa đường tốt phải tháo nhanh và lắp lại đúng vị trí. Thợ đúc cả ngày, nên chỉ cần thêm vài chục giây ở mỗi chu kỳ là năng suất cả xưởng đã khác. Có ba kiểu kết cấu hay gặp:
- Khuôn hai nửa mở bản lề, hợp với viên có tiết diện đơn giản.
- Khuôn có thành bên tách rời, hợp với viên có rãnh hoặc gờ nổi.
- Khuôn có đáy nâng hoặc đáy rút, giúp đẩy viên ra mà không phải lật.
Góc thoát khuôn cũng quan trọng. Thành khuôn có độ côn nhẹ thì viên bê tông trượt ra dễ hơn, ít sứt cạnh. Nếu thành khuôn thẳng đứng hoàn toàn, thợ phải gõ hoặc nạy, và chính các thao tác này làm hỏng cả khuôn lẫn viên đúc.
Bạn cũng cần tính trọng lượng. Một viên bó vỉa dài 1m, tiết diện cỡ vài trăm cm vuông, có thể nặng cả trăm ký. Khuôn nhiều ngăn cho năng suất cao, nhưng bộ khuôn đầy bê tông sẽ rất nặng. Hãy chọn số ngăn theo phương tiện nâng hạ và mặt bằng thực tế của xưởng. Khuôn cần có tai móc hoặc điểm cẩu chắc chắn, và chốt kẹp nên là loại thao tác nhanh bằng một tay.
Tiêu chí 4: Bề mặt trong khuôn quyết định bề mặt viên đúc
Bề mặt trong khuôn phải phẳng, nhẵn và không rỗ. Bê tông ôm sát thành khuôn nên mọi vết xước, vết hàn gồ hay lớp gỉ đều in lên viên. Với khuôn đúc bó vỉa đường, bề mặt này lại là mặt người đi đường nhìn thấy mỗi ngày, nên chất lượng bề mặt ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của xưởng.
Chuẩn bị bề mặt trước khi đúc
Khuôn mới cần được mài, lau sạch bụi thép và dầu bảo quản trước mẻ đầu. Sau đó thợ phủ một lớp dầu tách khuôn mỏng và đều. Dầu quá nhiều sẽ để lại vệt và rỗ bọt khí trên mặt viên. Dầu quá ít thì bê tông dính khuôn, lúc tháo bị bong vữa.
Bê tông và mẫu thử đi cùng khuôn
Khuôn tốt vẫn không cứu được bê tông kém. Vật liệu đầu vào cần đúng chuẩn: xi măng theo TCVN 2682:2009, cốt liệu theo TCVN 7570:2006 và nước trộn theo TCVN 4506:2012. Mẫu thử cường độ nên được lấy, bảo dưỡng và nén theo TCVN 3105:2022 và TCVN 3118:2022. Bạn nên đối chiếu số hiệu và năm ban hành với bản hiện hành trước khi đưa vào quy trình nội bộ của xưởng.
Bê tông đúc khuôn rung thường dùng độ sụt thấp để viên giữ hình ngay khi tháo. Nếu độ sụt cao, viên dễ biến dạng cạnh. Nếu quá khô, bê tông không lấp đầy góc khuôn và để lại rỗ tổ ong. Thợ cần thử và chốt cấp phối cùng với bộ khuôn cụ thể, không áp một công thức cho mọi loại viên.
Tiêu chí 5: Tương thích với dây chuyền và năng suất của xưởng
Khuôn tốt đến đâu mà không khớp với dây chuyền thì xưởng vẫn đúc chậm. Trước khi đặt, hãy trả lời ba câu hỏi: xưởng đầm bằng bàn rung, đầm dùi hay đầm gắn khuôn; tháo viên bằng tay hay bằng cẩu; và viên sau khi đúc được xếp dưỡng hộ ở đâu. Đơn vị chế tạo cần biết các thông tin này để bố trí chỗ gắn động cơ rung, vị trí điểm cẩu và kích thước ngoài của khuôn.
Nhiều xưởng sản xuất bó vỉa còn làm cả cống bê tông ly tâm, ống cống bê tông đúc đứng và cống bê tông thoát nước cho cùng một tuyến hạ tầng. Hai nhóm sản phẩm này dùng chung trạm trộn, kho xi măng và bãi dưỡng hộ. Nếu khuôn bó vỉa có kích thước ngoài hợp lý, bạn có thể xếp lịch đúc xen kẽ mà không phải đổi mặt bằng. Với các sản phẩm ống thoát nước, xưởng nên đối chiếu thêm TCVN 9113:2012 về ống bê tông cốt thép thoát nước để quy trình chất lượng chung được thống nhất.
Cuối cùng là năng suất. Bạn nên tính số viên mỗi ca dựa trên số ngăn của khuôn, thời gian rung, thời gian chờ bê tông đạt cường độ để tháo và số bộ khuôn có sẵn. Đừng chỉ tin vào con số lý thuyết do nhà cung cấp đưa ra. Hãy yêu cầu đúc thử một đến hai mẻ, ghi lại thời gian từng thao tác rồi tự tính lại.
Danh mục kiểm tra khi nhận khuôn
Trước khi ký biên bản nghiệm thu một bộ khuôn đúc bó vỉa đường, bạn có thể đi theo thứ tự sau:
- Đo kích thước trong lòng khuôn tại nhiều vị trí và so với bản vẽ.
- Kiểm tra độ phẳng của đáy và thành bằng thước thẳng.
- Soi các mối hàn, sờ mặt trong để tìm chỗ gồ và vết xước.
- Mở, đóng khuôn nhiều lần để thử bản lề, chốt kẹp và độ khít.
- Đúc thử một mẻ, tháo viên và đo lại kích thước, kiểm tra cạnh và bề mặt.
Nếu mẻ thử còn lỗi, hãy ghi lại và yêu cầu chỉnh sửa trước khi thanh toán đợt cuối.
Bảo quản để khuôn dùng được lâu
Khuôn thép bền hay không phụ thuộc rất nhiều vào cách dùng sau khi nhận. Sau mỗi ca, thợ nên cạo sạch vữa bám, lau khô và bôi lớp dầu bảo vệ mặt trong. Chốt và bản lề cần tra mỡ định kỳ. Khi xếp khuôn vào kho, hãy kê phẳng và tránh chồng quá cao làm cong thành khuôn.
Đừng dùng búa tạ gõ trực tiếp lên khuôn để lấy viên. Hãy kiểm tra mối hàn và bu lông theo chu kỳ cố định, vì vết nứt nhỏ phát hiện sớm sẽ rẻ hơn nhiều so với việc thay cả bộ khuôn. Tương tự, khuôn của ống cống bê tông cũng cần quy trình bảo trì riêng, nhưng nguyên tắc chung giống nhau: sạch, khô, được bôi dầu và được kiểm tra đều.
Người dùng khuôn nhiều nhất là thợ đứng máy
Người ký đơn đặt khuôn thường không phải người thao tác với khuôn mỗi ngày. Vì vậy, trước khi chốt, hãy mời tổ trưởng sản xuất cùng xem khuôn mẫu. Chính họ biết chỗ nào khó tháo, chỗ nào hay dính bê tông và bộ khuôn nào làm chậm ca.
Năm tiêu chí trên gồm kích thước và dung sai, thép và độ cứng, kết cấu tháo lắp, bề mặt khuôn và khả năng ghép với dây chuyền. Chỉ cần chọn đúng, xưởng của bạn sẽ có nền tảng để đúc ra những viên vỉa đều tay, giao đúng hẹn và lắp khít ngoài công trường. Nếu bạn đang cân nhắc một bộ khuôn mới, hãy chuẩn bị sẵn bản vẽ viên, năng lực đầm rung và mặt bằng xưởng. Với bộ thông tin đó, cuộc trao đổi với đơn vị chế tạo sẽ ngắn gọn và sát thực tế hơn nhiều.
Một Số Loại Khuôn Đúc Gạch Khác
Khuôn Đúc Gạch Lục Lăng Trồng Cỏ
Một Số Loại Khuôn Dùng Trong Xây Dựng Của Minh Quân Mqb
Khuôn Đúc Mẫu Bê Tông Hình Trụ
Khuôn Đúc Mẫu Bê Tông Hình Trụ Tròn
Khuôn Đúc Mẫu Bê Tông Lập Phương